Kawa a jelita – jak kawa wpływa na przewód pokarmowy? 

Kawa to jeden z najpopularniejszych napojów na świecie, uwielbiany za swój pobudzający wpływ i charakterystyczny smak. Jednak oprócz dodawania energii, może także oddziaływać na układ pokarmowy, w tym na jelita. Niektórzy odczuwają po niej poprawę trawienia, inni skarżą się na podrażnienia czy dyskomfort. Jak kawa wpływa na mikrobiotę jelitową, perystaltykę i zdrowie układu trawiennego? Czy rzeczywiście wspomaga trawienie, czy może powodować problemy żołądkowe? W tym artykule przyjrzymy się, jak kofeina i inne związki zawarte w kawie wpływają na pracę jelit i ogólną kondycję układu pokarmowego.

Kawa i zdrowie: jak spożycie kawy wpływa na perystaltykę jelit?

Kawa pobudza perystaltykę jelit, czyli ruchów robaczkowych przewodu pokarmowego, które odpowiadają za przesuwanie treści pokarmowej. Dzieje się tak w dużej mierze za sprawą kofeiny, która stymuluje układ nerwowy oraz zwiększa aktywność mięśni jelit. Właśnie dlatego wiele osób może zaobserwować u siebie potrzebę wypróżnienia się wkrótce po wypiciu kawy.

Badania pokazują, że również kawa bezkofeinowa może zwiększać ruchy jelit, co sugeruje, że inne związki zawarte w kawie również wpływają na ten proces.

Efekt ten może być korzystny dla osób z tendencją do zaparć, ponieważ pomaga regulować rytm wypróżnień.

Znaczenie kawy dla mikrobioty jelitowej

Mikrobiota jelitowa, czyli zbiór bakterii zamieszkujących nasze jelita, odgrywa kluczową rolę w zdrowiu układu trawiennego i całego organizmu. Okazuje się, że kawa może mieć pozytywny i prozdrowotny wpływ na mikroflorę jelitową.

W niewielkim badaniu z 2020 roku zaobserwowano, że mikrobiota jelitowa osób spożywających od 45 do 500 ml kawy dziennie była bogatsza w bakterie z rodzajów Bacteroides, Prevotella i Porphyromonas w porównaniu do tych, którzy pili jej mniej.

Jeszcze bardziej intrygujące wnioski przynosi nowe badanie opublikowane w Nature Microbiology. Naukowcy odkryli, że picie kawy sprzyja rozwojowi bakterii Lawsonibacter asaccharolyticus. U osób, które spożywają średnio 600 g kawy dziennie lub więcej, liczba tych bakterii jest od 4 do 8 razy wyższa niż u tych, którzy piją mniej niż trzy filiżanki kawy miesięcznie.

Co więcej, nawet umiarkowane spożycie kawy wpływa korzystnie na mikrobiotę. Osoby, które wypijają więcej niż trzy filiżanki miesięcznie, ale nie przekraczają 600 g dziennie, mają 3-4 razy więcej L. asaccharolyticus niż ci, którzy unikają kawy.

Okazuje się więc, że kawa cieszy się popularnością nie tylko wśród ludzi, ale i w świecie bakterii! Co ciekawe, efekt ten występuje niezależnie od rodzaju kawy – zarówno kofeinowej, jak i bezkofeinowej, a także niezależnie od sposobu jej parzenia, czy to w ekspresie, czy w postaci kawy instant.

Niektóre badania sugerują, że kawa działa jak prebiotyk, czyli substancja wspierająca rozwój korzystnych bakterii jelitowych. Może to wynikać z obecności polifenoli i błonnika zawartego w kawie. Ponadto kawa może pomagać w redukcji ilości patogennych bakterii w jelitach, co może wspierać zdrową równowagę mikrobiologiczną. Dla osób, które lubią kawę i nie wyobrażają sobie dnia bez małej czarnej to zdecydowanie dobra wiadomość.

Kawa a zespół jelita drażliwego

Zespół jelita drażliwego to przewlekła choroba układu pokarmowego, charakteryzująca się objawami takimi jak bóle brzucha, wzdęcia oraz zaburzenia rytmu wypróżnień. W kontekście zespołu jelita drażliwego, tj. IBS, wpływ kawy na układ pokarmowy budzi wiele pytań.

Zarówno kawa z kofeiną jak i bez może stymulować motorykę jelit. U niektórych osób z IBS może to prowadzić do nasilenia objawów, takich jak biegunka czy dyskomfort w jamie brzusznej. Z drugiej strony, jak już wyżej wspomnieliśmy, badania sugerują, że umiarkowane spożycie kawy może korzystnie wpływać na mikrobiotę jelitową. Osoby, które spożywały jedną lub więcej filiżanek kawy dziennie, wykazywały lepszą jakość mikrobiomu w porównaniu do tych, które kawy nie piły.

Warto również zwrócić uwagę na rodzaj spożywanej kawy. Kawy o niższej zawartości kofeiny lub bezkofeinowe mogą być lepiej tolerowane przez osoby z IBS. Ponadto metoda parzenia ma znaczenie – na przykład kawa parzona na zimno (cold brew) charakteryzuje się niższą kwasowością, co może być korzystniejsze dla wrażliwego układu pokarmowego.

Należy jednak pamiętać, że reakcja na kawę jest indywidualna. Dla niektórych pacjentów z IBS nawet niewielkie ilości kofeiny mogą mieć niekorzystny wpływ i nasilać objawy, podczas gdy inni mogą spożywać kawę bez większych problemów. Dlatego zaleca się obserwowanie własnego organizmu i dostosowanie spożycia kawy do indywidualnej tolerancji. W przypadku wątpliwości warto skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem specjalizującym się w zaburzeniach przewodu pokarmowego.

Kawa a zaburzenia czynności jelita grubego

Spożycie kawy może stymulować perystaltykę jelit, co u niektórych osób prowadzi do przyspieszenia procesów trawiennych i może skutkować szybszą potrzebą wypróżnienia. Badania sugerują, że u około 30% osób kawa wywołuje efekt wzmożonego parcia na stolec. Mechanizm ten prawdopodobnie wynika z drażnienia receptorów w żołądku i jelicie cienkim, co zwiększa wydzielanie hormonów, takich jak gastryna, wpływających na motorykę jelita grubego.

Z drugiej strony, kofeina zawarta w kawie może stymulować jelita do szybszego działania, co u niektórych osób może prowadzić do biegunek lub zwiększonej potrzeby wypróżnienia.

Kawa a ryzyko nowotworu jelita grubego

W kontekście nowotworów jelita grubego, badania dostarczają obiecujących wyników dotyczących potencjalnych korzyści płynących z konsumpcji kawy. Naukowcy z Uniwersytetu Południowej Kalifornii wykazali, że miłośnicy kawy mogą być w mniejszym stopniu narażeni na ryzyko zachorowania na raka jelita grubego.

Ponadto, badania przeprowadzone w Holandii sugerują, że regularne spożywanie kawy może zmniejszyć nie tylko ryzyko zachorowania na nowotwór jelita grubego, ale także ryzyko nawrotu choroby. Analiza danych od 1719 osób, które chorowały na ten nowotwór, wykazała, że pacjenci pijący co najmniej dwie filiżanki kawy dziennie byli mniej narażeni na nawrót choroby.

Należy jednak pamiętać, że wpływ kawy na zdrowie jest złożony i może różnić się w zależności od indywidualnych cech organizmu oraz stylu życia. Zaleca się umiarkowane spożycie kawy i obserwację reakcji własnego organizmu. W przypadku wątpliwości warto skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem.

Możliwe skutki uboczne picia kawy dla przewodu pokarmowego

Choć kawa może wspierać trawienie i mikrobiom jelitowy, u niektórych osób może powodować pewne dolegliwości:

1. Podrażnienie błony śluzowej żołądka i jelit – kawa zwiększa wydzielanie kwasu żołądkowego, co u osób wrażliwych może prowadzić do refluksu, zgagi lub bólu brzucha.
2. Biegunka – nadmierne spożycie kawy może przyspieszać pasaż jelitowy do tego stopnia, że powoduje luźniejsze stolce.
3. Zaburzenia wchłaniania składników odżywczych – picie kawy w nadmiarze może zaburzać wchłanianie niektórych minerałów, takich jak wapń, żelazo, cynk czy magnez.

Jak pić kawę, aby nie szkodzić jelitom?

Aby cieszyć się zaletami kawy, a jednocześnie unikać problemów trawiennych, warto stosować się do kilku zasad:

• Unikaj picia kawy na czczo – może to zwiększyć podrażnienie błony śluzowej żołądka.
• Wybieraj kawę dobrej jakości – niskiej jakości ziarna mogą zawierać pleśń i toksyny, które niekorzystnie wpływają na zdrowie jelit.
• Ogranicz dodatki – cukier, mleko i syropy mogą zaburzać mikrobiom jelitowy i przyczyniać się do stanów zapalnych.
• Pij kawę z umiarem – 1–3 filiżanki dziennie to zazwyczaj bezpieczna ilość, ale warto obserwować reakcję organizmu.

Wpływ kawy na jelita: podsumowanie

Kawa ma znaczący wpływ na funkcjonowanie jelit – może wspomagać trawienie, pobudzać perystaltykę i wspierać mikrobiom jelitowy. Jednak u niektórych osób może powodować podrażnienia, zgagę czy biegunki. Kluczowe jest umiarkowanie oraz wybór odpowiedniego sposobu spożywania kawy, by czerpać z niej korzyści bez negatywnych skutków dla układu pokarmowego. Jeśli zauważysz, że kawa negatywnie wpływa na Twoje jelita, warto eksperymentować z jej rodzajem, ilością lub sposobem parzenia.

—

Źródła:

Kolb, H., Kempf, K., & Martin, S. (2020). Health effects of coffee: mechanism unraveled?. Nutrients, 12(6), 1842.

González, S., Salazar, N., Ruiz-Saavedra, S., Gómez-Martín, M., de Los Reyes-Gavilán, C. G., & Gueimonde, M. (2020). Long-term coffee consumption is associated with fecal microbial composition in humans. Nutrients, 12(5), 1287.